Het monument waar de Stichting Vrienden van de Oude Kerk te Diever zich voor inzet behoort tot de oudste kerken van Drenthe. Al eeuwen bepaalt de Pancratiuskerk het gezicht van het dorp Diever. Het gebouw is eigendom van de Hervormde Gemeente Diever, de toren is eigendom van de burgerlijke gemeente Westerveld. De onderhoudskosten van de kerk komen ten laste van de relatief kleine Hervormde gemeenschap. Ondanks alle inspanningen waren de kosten dusdanig hoog dat er sprake was van achterstallig onderhoud. Vanzelfsprekend is een dergelijk cultuurhistorisch monument niet alleen voor de Hervormden of Dieverse gemeenschap van betekenis. Vanuit toeristisch oogpunt is de Pancratiuskerk zelfs het visitekaartje van het dorp Diever te noemen.
Om de bovengenoemde redenen hebben de toenmalige kerkvoogdij en de kerkenraad, na overleg met de provinciale kerkvergadering, de Historische Vereniging van Diever en de Stichting Drents-Overijsselse Kerken, het idee geopperd een stichting in het leven te roepen om te voorkomen dat het gebouw in verval raakt en om zeker te stellen dat het voor de toekomst bewaard blijft.
Op 26 februari 1996 werd tot de definitieve oprichting besloten. De doelstelling is als volgt: “het bijeenbrengen van financiële middelen voor het instandhouden en onderhouden van het oude kerkgebouw van Diever”.
Op dinsdag 7 mei 1996 was het zover en werd de Stichting Vrienden van de Oude Kerk te Diever officieel in het leven geroepen. Na het tekenen van de statuten bij de notaris vond in de kerk een oprichtingsbijeenkomst plaats.
Het stichtingsbestuur wordt gevormd door elf mensen met uiteenlopende achtergronden uit de Dieverse samenleving. Hiervoor is gekozen om een zo breed mogelijk draagvlak voor de activiteiten te creëren. Naast het onderhoud en behoud van het monument is namelijk ook ten doel gesteld het gebouw een multifunctioneel karakter te geven en daarmee weer een centrale plaats in de samenleving. Daarvoor is sympathie vanuit de hervormde gemeenschap alleen uiteraard niet voldoende.
Draagvlak creëren en behouden zijn belangrijke taken, die veel energie vragen. Dat is op vele manieren te bereiken. Van begin af aan zijn veel mensen van buiten het bestuur gevraagd te helpen.
Dankzij de hulp van vrijwilligers zijn en worden veel activiteiten georganiseerd om zo geld in te zamelen voor het behoud van en onderhoud aan de kerk. Om u een idee te geven worden de belangrijkste evenementen genoemd:
Door alle inspanningen kon in 1997 flink aan de kerk “getimmerd” worden. Al bij de start van de acties werd gewezen op de noodzaak om op korte termijn onderhoud te plegen aan het dak, de dakgoten en de afvoeren. Op langere termijn zou onderhoud en restauratie moeten plaatsvinden van de glas-in-loodramen, het stucwerk, metsel- en voegwerk, en het timmer-, smeed- en schilderwerk, evenals stappen ter bestrijding van houtworm en het aanbrengen van apparatuur voor bliksembeveiliging.
De lekkende dakgoten hadden in de loop der jaren enorme vochtplekken aan de binnenzijde van de kerk veroorzaakt. Door de voegen is veel vocht naar binnen gedrongen. Rondom zijn deze vakkundig hersteld en op een aantal plaatsen zijn stukken tufsteen vervangen. De goten zijn hersteld. De steunberen zijn met koper afgewerkt. De kerk heeft in 1997 een poos in de steigers gestaan, zodat de mensen goed konden zien dat er niet stilgezeten wordt.
Op het programma voor de toekomst staat nu de restauratie van de dakbalken. Bij de jaarlijkse inspectie van Monumentenwacht kwam naar voren dat een aantal dakbalken vermolmd zijn.
Ook zullen tussen nu en 10 jaar begonnen moeten worden met het vervangen van de leien op het dak.
Een monumentale kerk vergt veel onderhoud en daardoor veel geld. De Hervormde gemeente is te klein om dit te kunnen bekostigen. De Stichting maakt het voor de Hervormde gemeente mogelijk de karakteristieke kerk voor de gemeente en het dorp te behouden.
De stichting stelt een bijdrage zeer op prijs. Ook kunt zich opgeven als donateur.